Apteczne Punkty Szczepień (APS) w Polsce wchodzą na nowy poziom działalności. Coraz częściej, obok standardowych szczepień przeciw grypie czy COVID-19, farmaceuci oferują kompleksowe wsparcie z zakresu medycyny podróży. To naturalna ewolucja roli apteki, która staje się nowoczesnym centrum profilaktyki zdrowotnej, dostępnym dla każdego turysty planującego wyjazd w egzotyczne zakątki świata.
Nowa rola farmaceuty – ekspert od bezpiecznych wyjazdów
Współczesny farmaceuta w APS to nie tylko osoba wydająca leki, ale wykwalifikowany konsultant. Jego zadaniem jest dostarczenie rzetelnych informacji o zagrożeniach w krajach o odmiennych warunkach sanitarno-klimatycznych. Dzięki temu pacjenci mogą uniknąć wielu groźnych chorób tropikalnych.
Co obejmuje oferta medycyny podróży w aptece?
Skuteczne przygotowanie do wyjazdu w aptece opiera się na trzech filarach:
- Immunoprofilaktyka: Dobór i podanie szczepień ochronnych (również dla osób z chorobami przewlekłymi) w oparciu o najnowsze wytyczne naukowe.
- Indywidualne konsultacje: Analiza sytuacji epidemiologicznej w regionie docelowym oraz porady dotyczące profilaktyki malarii (chemioprofilaktyka).
- Edukacja i dokumentacja: Pomoc w skompletowaniu apteczki oraz uzupełnienie Międzynarodowej Książeczki Szczepień (tzw. Żółta Książeczka).
Warto zaznaczyć, że rosnące kompetencje środowiska potwierdzają liczne szkolenia, jak choćby „Warsztaty Medycyny Podróży w praktyce farmaceutycznej”, które w 2025 roku przyciągnęły do Gdyni setki specjalistów z całego kraju.
Skąd czerpać wiedzę? Rekomendowane źródła dla profesjonalistów
Wiarygodna informacja to podstawa bezpieczeństwa pacjenta. Pracownicy APS w codziennej pracy powinni korzystać z materiałów uznanych instytucji:
- PTMMTiP (Polskie Towarzystwo Medycyny Morskiej, Tropikalnej i Podróży): To najważniejsza organizacja w Polsce, której przewodzi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Korzeniewski. Na stronie ptmmtp.pl dostępne są wytyczne dotyczące certyfikacji i szkoleń.
- CDC Yellow Book 2026: Złoty standard informacji o zdrowiu w podróży międzynarodowej.
- TravelHealthPro: Serwis dostarczający bieżące komunikaty o ogniskach chorób na świecie (travelhealthpro.org.uk/outbreaks).
Wykaz szczepionek dla podróżnych dostępnych w Aptekach
W tabeli poniżej zestawiono choroby przeciwko którym szczepi się podróżnych wraz ze schematami dawkowania, rodzajami szczepionek, postacią oraz drogą podania.
|
Choroba |
Czynnik wywołujący |
Droga zakażenia |
Dostępne szczepionki (Rodzaj) |
Schemat szczepienia (podstawowy i przypominający) |
Podanie i postać |
Uwagi i czas ochrony |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
Meningokoki (Neisseria meningitidis) |
Dwoinki Neisseria meningitidis |
Kropelkowa |
Serotyp B: Bexsero, Serotyp A, C, W, Y: Nimenrix, Menquadfi, Menveo |
Serotyp B: 0-1 miesiąc (bez przypominających). Serotyp A, C, W, Y: 1 dawkowe. |
Podanie: domięśniowe. |
Bexsero: Należy profilaktycznie zastosować paracetamol. |
|
Japońskie Zapalenie Mózgu (JE) |
Wirus należący do rodziny Flaviviridae |
Ukłucie komara |
Ixiaro |
0-1 miesiąc lub 0-7 dni. Dawka I przypominająca po upływie 12-24 miesięcy. Dawka II przypominająca po 10 latach. |
Postać: zawiesina, nie wymaga rekonstrukcji. |
Brak dodatkowych uwag. |
|
Cholera |
Bakteria Vibrio cholerae |
Woda, żywność |
Dukoral (2 dawki, zabita) Vaxchora (1 dawka, żywa) |
Dukoral: Dawki w odstępach przynajmniej tygodnia. Jeśli upłynęło ponad 6 tygodni między dawkami, należy ponownie rozpocząć cykl podstawowy. |
Podanie: doustne. |
Dukoral: Ochrona przez dwa lata. Vaxchora: Brak danych o czasie ochrony. |
|
WZW A |
Wirus HAV |
Woda, żywność |
Avaxim, Havrix (zabite) |
Schemat: 0 – 6 do 12 miesięcy. |
Postać: zawiesina, nie wymaga rekonstrukcji. |
Ochrona już po podaniu pierwszej dawki. Po pełnym schemacie: ochrona na 10 lat. Możliwość zastosowania szczepionki WZW A+ WZW B – Twinrix (schemat 0-6-12). |
|
Wścieklizna (Rabies) |
Wirus RNA z rodziny Rhabdoviridae |
Pokąsanie lub oślinienie skóry przez chore zwierzę |
Verorab (zabita) |
Schemat przedekspozycyjny: 0-7 dni. Dla pacjentów o obniżonej odporności: 0-7-21. |
Podanie: domięśniowe. Postać: zawiesina, wymaga rekonstrukcji przed podaniem. |
Szczepienia poekspozycyjne najlepiej pod nadzorem lekarza, są darmowe. |
|
Żółta Gorączka (Yellow fever) |
Wirus żółtej gorączki z rodziny Flaviviridae |
Ukłucie komara |
Stamaril (żywa) |
1 szczepienie na całe życie. Musi być podane co najmniej 10 dni przed wyjazdem. |
Podanie: podskórne. Postać: zawiesina, wymaga rekonstytucji przed podaniem. |
Szczepienie obowiązkowe w niektórych krajach Afryki i Ameryki. Wymagany wpis do Międzynarodowej Książeczki Zdrowia. |
Przyszłość Aptecznych Punktów Szczepień
Rozwój medycyny podróży w aptekach to odpowiedź na potrzeby współczesnego społeczeństwa, które podróżuje coraz odważniej i częściej. APS przestają być tylko miejscem szczepień sezonowych, a stają się kluczowym ogniwem systemu ochrony zdrowia, dbającym o bezpieczeństwo Polaków w każdym miejscu na świecie.
Właściwe przygotowanie i wykonanie świadczeń medycyny podróży w aptece wymaga nie tylko znajomości aktualnych zaleceń i listy szczepień, ale także przestrzegania procedur kwalifikacji pacjenta, prowadzenia dokumentacji oraz właściwego zarządzania materiałami medycznymi. To kluczowe elementy bezpiecznego i skutecznego funkcjonowania aptecznego punktu szczepień. Osobom zainteresowanym innymi aspektami funkcjonowania apteki usługowej — takimi jak przygotowanie zespołu, organizacja pracy czy ocena opłacalności — polecamy materiały dostępne w tej sekcji. W przypadku potrzeby indywidualnego wsparcia lub konsultacji dotyczących uruchomienia lub optymalizacji punktu szczepień w aptece, zachęcamy do kontaktu.
* Zdjęcie tytułowe wygenerowane z AI.
